Άποφις 2029: ο αστεροειδής που θα περάσει πιο κοντά από τους δορυφόρους μας
Σε αυτό το άρθρο5 ενότητες
Στις 13 Απριλίου 2029, ο αστεροειδής 99942 Apophis, με διάμετρο περίπου 375 μέτρα, θα περάσει εξαιρετικά κοντά από τη Γη, μόλις 32.000 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνειά της. Για σύγκριση, οι γεωστατικοί δορυφόροι που χρησιμοποιούμε καθημερινά για τηλεόραση και ίντερνετ κινούνται γύρω στα 36.000 χιλιόμετρα. Ο Άποφις θα περάσει πιο κοντά από αυτούς.
Το εντυπωσιακό είναι ότι δεν θα χρειαστεί καν τηλεσκόπιο. Θα είναι ορατός με γυμνό μάτι από εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία, σαν ένα φωτεινό σημείο που κινείται αισθητά στον ουρανό μέσα σε λίγα λεπτά.
Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος σύγκρουσης. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί από τη NASA και την European Space Agency ήδη από το 2021, όταν ακριβείς μετρήσεις ραντάρ απέκλεισαν οποιοδήποτε σενάριο πρόσκρουσης για τουλάχιστον έναν αιώνα.
Αλλά αυτό δεν μειώνει τη σημασία του γεγονότος. Αντίθετα, μια τόσο κοντινή διέλευση από έναν αστεροειδή αυτού του μεγέθους είναι εξαιρετικά σπάνια. Είναι μια μοναδική ευκαιρία για επιστήμη σε πραγματικό χρόνο, και γι’ αυτό ήδη προγραμματίζονται αποστολές που θα τον μελετήσουν από κοντά.
Ο θεός του χάους και η στιγμή που ο κόσμος πάγωσε
Ο αστεροειδής ανακαλύφθηκε στις 19 Ιουνίου 2004 από τους αστρονόμους Roy Tucker, David Tholen και Fabrizio Bernardi στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Kitt Peak στην Αριζόνα. Οι πρώτες μετρήσεις ήταν ανησυχητικές: έδειχναν 2,7% πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη το 2029. Για τα δεδομένα της αστρονομίας, όπου συνήθως μιλάμε για πιθανότητες ένα στο εκατομμύριο, το 2,7% είναι τεράστιο νούμερο. Ο Άποφις έγινε ο αστεροειδής με την υψηλότερη βαθμολογία που έχει ποτέ καταγραφεί στην κλίμακα Torino, η οποία χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της απειλής που θέτει ένα αντικείμενο για τη Γη.
Οι δημιουργοί του επέλεξαν το όνομα Άποφις, από τον Αποφ, τον αρχαίο αιγυπτιακό θεό του χάους και της καταστροφής, τον αιώνιο εχθρό του Ρα που ζει στο αιώνιο σκοτάδι και επιχειρεί να καταπιεί τον ήλιο κατά τη νυχτερινή του πορεία. Ήταν ένα εύστοχο όνομα για εκείνη την εποχή. Στη συνέχεια, πρόσθετες παρατηρήσεις απέκλεισαν τη σύγκρουση το 2029 και το 2036, ενώ για χρόνια παρέμεινε μια μικρή αβεβαιότητα για το 2068. Αυτή εξαλείφθηκε οριστικά με τις παρατηρήσεις από ραντάρ που έγιναν τον Μάρτιο του 2021.
Τι θα γίνει όμως την ημέρα της προσέγγισης
Η απάντηση στο ερώτημα αν ο Άποφις είναι επικίνδυνος έχει δοθεί. Το ερώτημα που ενδιαφέρει τώρα τους επιστήμονες είναι διαφορετικό: τι θα του κάνει η Γη καθώς περνά τόσο κοντά;
Η βαρύτητα της Γης θα ασκήσει σημαντικές παλιρροιακές δυνάμεις στον αστεροειδή κατά τη διέλευσή του. Οι επιστήμονες αναμένουν ότι αυτές οι δυνάμεις θα αλλάξουν την τροχιακή και την περιστροφική κατάσταση του Άποφι, και πιθανώς να προκαλέσουν αστεροσεισμούς, κατολισθήσεις και άλλες διαταραχές στην επιφάνειά του. Αυτές οι αλλαγές θα αποκαλύψουν νέο υλικό από το εσωτερικό του, δίνοντας στους ερευνητές μια σπάνια ευκαιρία να δουν τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια ενός αστεροειδή χωρίς να χρειαστεί να «σκάψουν» οι ίδιοι.
Δύο σκάφη, μία ιστορική ευκαιρία
Η NASA και η ESA δεν σκοπεύουν να είναι απλώς παρατηρητές από τη Γη.
Το σκάφος OSIRIS-APEX της NASA, πρώην OSIRIS-REx που είχε συλλέξει δείγματα από τον αστεροειδή Bennu και τα είχε επιστρέψει στη Γη το 2023, είναι ήδη στο διάστημα και κατευθύνεται προς τον Άποφι. Λόγω τροχιακών περιορισμών, θα φτάσει μερικές εβδομάδες μετά την κορύφωση της προσέγγισης, περίπου τον Ιούνιο του 2029, και θα ξεκινήσει μια εκστρατεία 18 μηνών κατά τη διάρκεια της οποίας θα χαρτογραφήσει την επιφάνεια και θα αναλύσει τη χημική σύστασή του. Σχεδιάζεται επίσης να πλησιάσει σε απόσταση μερικών μέτρων από την επιφάνεια και να πυροδοτήσει τους κινητήρες του προς τα κάτω, αναδεύοντας βράχους και σκόνη για να αποκαλυφθεί το υλικό που βρίσκεται ακριβώς από κάτω, όπως έκανε και στον Bennu.
Η ESA, από την πλευρά της, ενέκρινε πλήρως την αποστολή Ramses (Rapid Apophis Mission for Space Safety) στην Υπουργική Σύνοδο του Νοεμβρίου 2025. Το σκάφος θα εκτοξευτεί τον Απρίλιο του 2028 και θα φτάσει στον Άποφι τον Φεβρουάριο του 2029, δύο μήνες πριν την κορύφωση, ακολουθώντας τον αστεροειδή κατά τη διέλευσή του. Έτσι η Ramses θα έχει εικόνα «πριν» και «μετά» για κάθε αλλαγή που θα προκαλέσει η Γη στον αστεροειδή, ενώ το OSIRIS-APEX θα μελετά τις επιπτώσεις σε βάθος χρόνου. Είναι ένα σπάνιο παράδειγμα συντονισμένης διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας, ανάλογο με εκείνο της αποστολής DART της NASA και της Hera της ESA για τον διπλό αστεροειδή Didymos.
Γιατί μετράει ακόμα και χωρίς κίνδυνο σύγκρουσης
Ο Άποφις είναι αστεροειδής τύπου S, κατασκευασμένος από πυριτικά υλικά και μείγμα νικελίου και σιδήρου, κατάλοιπο της πρώιμης ιστορίας του ηλιακού συστήματος. Μελετώντας τον, οι επιστήμονες θα μάθουν κάτι πολύτιμο για το εσωτερικό και τη σύσταση αντικειμένων αυτής της κατηγορίας, πράγμα που ενδιαφέρει άμεσα την πλανητική άμυνα: αν χρειαστεί ποτέ να εκτρέψουμε έναν αστεροειδή, πρέπει να ξέρουμε από τι είναι φτιαγμένος και πώς αντιδρά σε εξωτερικές δυνάμεις.
Η 13η Απριλίου 2029 δεν είναι ημερομηνία καταστροφής. Είναι ίσως η καλύτερη επιστημονική ευκαιρία που έχουμε δει εδώ και δεκαετίες, τη στιγμή που η φύση φέρνει έναν αστεροειδή στο κατώφλι μας και εμείς, για πρώτη φορά, είμαστε αρκετά προετοιμασμένοι για να το εκμεταλλευτούμε πλήρως. Αν θέλεις να παρακολουθήσεις τι γράφεται για το Artemis και τις επόμενες αποστολές που ανοίγουν τον δρόμο για αυτές τις στιγμές, δες τον πλήρη οδηγό για το πρόγραμμα Artemis. 🌑
Συχνές ερωτήσεις για τον αστεροειδή Άποφις
Θα χτυπήσει ο αστεροειδής Άποφις τη Γη;
Όχι, ο αστεροειδής Άποφις δεν θα χτυπήσει τη Γη ούτε το 2029 ούτε για τουλάχιστον έναν αιώνα. Μετά την ανακάλυψή του το 2004 οι πρώτοι υπολογισμοί έδιναν 2,7% πιθανότητα σύγκρουσης το 2029, αλλά νεότερες παρατηρήσεις απέκλεισαν σταδιακά τα σενάρια για το 2029, το 2036 και το 2068. Οι μετρήσεις ραντάρ του Μαρτίου του 2021 επέτρεψαν στη NASA να ανακοινώσει ότι η Γη είναι ασφαλής από τον Άποφι για πάνω από 100 χρόνια. Στις 13 Απριλίου 2029 ο αστεροειδής θα περάσει με ασφάλεια σε απόσταση περίπου 32.000 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης.
Θα μπορούμε να δούμε τον Άποφι με γυμνό μάτι το 2029;
Ναι, στις 13 Απριλίου 2029 ο αστεροειδής Άποφις θα είναι ορατός με γυμνό μάτι από σκοτεινές τοποθεσίες με καθαρό ουρανό. Σύμφωνα με την ESA, περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, της Αφρικής και σε περιοχές της Ασίας θα μπορούν να τον δουν. Θα μοιάζει με φωτεινό σημείο που κινείται αισθητά ανάμεσα στα άστρα μέσα σε λίγα λεπτά. Η διέλευση θα γίνει σε απόσταση περίπου 32.000 χιλιομέτρων, πιο κοντά από τους γεωστατικούς δορυφόρους που βρίσκονται στα 36.000 χιλιόμετρα.
Πόσο μεγάλος είναι ο αστεροειδής Άποφις;
Ο αστεροειδής 99942 Apophis έχει διάμετρο περίπου 375 μέτρων, σύμφωνα με την ESA, δηλαδή περίπου όσο ένα μεγάλο κρουαζιερόπλοιο. Είναι αστεροειδής τύπου S, φτιαγμένος από πυριτικά υλικά και μείγμα νικελίου και σιδήρου. Διέλευση τόσο κοντά στη Γη από αντικείμενο αυτού του μεγέθους είναι εξαιρετικά σπάνια. Γι' αυτό η προσέγγιση του Απριλίου 2029 θεωρείται μοναδική επιστημονική ευκαιρία για τη μελέτη αστεροειδών και την πλανητική άμυνα.
Ποιες διαστημικές αποστολές θα μελετήσουν τον Άποφι;
Δύο διαστημόπλοια θα μελετήσουν τον αστεροειδή Άποφις από κοντά: το OSIRIS-APEX της NASA και το Ramses της ESA. Το Ramses, που χρηματοδοτήθηκε πλήρως στην Υπουργική Σύνοδο της ESA τον Νοέμβριο του 2025, θα εκτοξευτεί το 2028 και θα φτάσει στον Άποφι τον Φεβρουάριο του 2029, πριν από την κοντινή διέλευση. Το OSIRIS-APEX, το πρώην OSIRIS-REx που έφερε δείγματα από τον αστεροειδή Bennu το 2023, θα φτάσει μετά τη διέλευση και θα τον μελετήσει για περίπου 18 μήνες. Μαζί θα καταγράψουν πώς η βαρύτητα της Γης αλλάζει την περιστροφή και την επιφάνεια του αστεροειδή.
Γιατί ο αστεροειδής ονομάστηκε Άποφις;
Ο αστεροειδής Άποφις πήρε το όνομά του από τον Άποφι, την ελληνική απόδοση του Άπεπ, του αρχαίου αιγυπτιακού θεού του χάους και της καταστροφής. Στη μυθολογία ο Άπεπ ήταν ο αιώνιος εχθρός του θεού Ρα και προσπαθούσε να καταπιεί τον ήλιο στη νυχτερινή του πορεία. Το όνομα επέλεξαν οι αστρονόμοι που τον ανακάλυψαν στις 19 Ιουνίου 2004 στο Αστεροσκοπείο Kitt Peak της Αριζόνας. Ταίριαζε στον αστεροειδή, καθώς οι πρώτοι υπολογισμοί έδειχναν ασυνήθιστα υψηλή πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη το 2029.
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
