IRIS²: το ευρωπαϊκό δορυφορικό ίντερνετ που θέλει να απαντήσει στο Starlink
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
Τον Μάρτιο του 2025, λίγες μέρες αφότου η Ουάσιγκτον πάγωσε τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, ο Elon Musk έγραψε στο X ότι ολόκληρη η ουκρανική γραμμή του μετώπου θα κατέρρεε αν έκλεινε το Starlink. Την ίδια μέρα διευκρίνισε ότι δεν θα το έκανε ποτέ. Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όμως, η ουσία είχε ήδη γίνει κατανοητή. Χωρίς δικό της ευρωπαϊκό δορυφορικό ίντερνετ, η Ευρώπη αφήνει κρίσιμες επικοινωνίες στα χέρια ενός ιδιώτη στην άλλη όχθη του Ατλαντικού.
Η ευρωπαϊκή απάντηση λέγεται IRIS² και το 2026 έκανε το μεγάλο άλμα από τα σχέδια στα εργοστάσια. Στις 7 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE υπέγραψαν συμφωνία υλοποίησης που μεγαλώνει τον αστερισμό σε 348 δορυφόρους και φέρνει τις πρώτες εκτοξεύσεις στο 2029. Μέσα στις επόμενες πέντε εβδομάδες μοιράστηκαν συμβόλαια κατασκευής αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ σε εταιρείες από τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο.
Το IRIS² δεν φτιάχνεται μόνο για καλύτερη σύνδεση. Φτιάχνεται επειδή η Ευρώπη συνειδητοποίησε ότι οι δορυφορικές επικοινωνίες έχουν γίνει ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας, με την ίδια βαρύτητα που έχουν η ενέργεια και η άμυνα.
Τι είναι το IRIS² και γιατί υπάρχει
Το όνομα είναι ακρωνύμιο του αγγλικού «Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite», δηλαδή «Υποδομή για Ανθεκτικότητα, Διασυνδεσιμότητα και Ασφάλεια μέσω Δορυφόρου». Πρόκειται για το τρίτο εμβληματικό διαστημικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προηγήθηκαν το Galileo, το ευρωπαϊκό σύστημα δορυφορικής πλοήγησης, και το Copernicus, το πρόγραμμα παρατήρησης της Γης.
Ο βασικός του στόχος είναι οι κρυπτογραφημένες και ανθεκτικές επικοινωνίες για κυβερνήσεις, ένοπλες δυνάμεις, πρεσβείες και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Αυτές πρέπει να λειτουργούν ακόμη και όταν τα επίγεια δίκτυα έχουν πέσει από πόλεμο, σεισμό ή πυρκαγιά. Παράλληλα, οι εταιρείες που θα λειτουργούν το σύστημα θα μπορούν να πουλήσουν μέρος της χωρητικότητας σε επιχειρήσεις και πολίτες. Αυτό βοηθά να κλείσουν οι «νεκρές ζώνες» σύνδεσης σε απομακρυσμένες περιοχές της Ευρώπης, αλλά και σε περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος όπως η Αρκτική και η Αφρική.
Το μοντέλο είναι σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Η σύμβαση παραχώρησης διάρκειας 12 ετών υπογράφηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2024 με την κοινοπραξία SpaceRISE. Την αποτελούν τρεις ευρωπαίοι δορυφορικοί φορείς: η λουξεμβουργιανή SES, η γαλλική Eutelsat και η ισπανική Hispasat. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) έχει τον τεχνικό ρόλο και επιβλέπει την ανάπτυξη, την πιστοποίηση και την επικύρωση των δορυφόρων σε τροχιά.
348 δορυφόροι σε δύο τροχιές
Όταν υπογράφηκε η σύμβαση του 2024, το IRIS² σχεδιαζόταν με περίπου 290 δορυφόρους. Η συμφωνία του Αυγούστου 2026 ανέβασε τον αριθμό σε 348: 330 δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά (LEO) και 18 σε μεσαία (MEO), με δυνατότητα πρόσθετων στοιχείων για ειδικές αποστολές. Η μεγάλη προσθήκη είναι ένα νέο στρώμα 66 δορυφόρων στο ανώτερο τμήμα της χαμηλής τροχιάς, αφιερωμένο στην άμυνα, την ασφάλεια και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ανοίγει σε νέα καρτέλα), η αλλαγή αυξάνει την ασφαλή κυβερνητική χωρητικότητα κατά 60% εντός της ΕΕ και κατά 54% σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο συνδυασμός δύο τροχιών δεν είναι τυχαίος. Στον αρχικό σχεδιασμό, οι δορυφόροι χαμηλής τροχιάς κινούνται περίπου στα 1.200 χιλιόμετρα και οι μεσαίας περίπου στα 8.000. Όσο πιο κοντά στη Γη βρίσκεται ένας δορυφόρος, τόσο μικρότερη είναι η καθυστέρηση του σήματος (latency). Αυτό είναι κρίσιμο για βιντεοκλήσεις ή για τον έλεγχο drones σε πραγματικό χρόνο. Οι δορυφόροι μεσαίας τροχιάς, από την άλλη, «βλέπουν» πολύ μεγαλύτερες εκτάσεις, οπότε αρκούν λιγότεροι για να καλυφθεί ο πλανήτης από πόλο σε πόλο. Αν θέλετε να δείτε αναλυτικά πώς διαφέρουν οι χαμηλές, μεσαίες και γεωστατικές τροχιές, έχουμε ξεχωριστό οδηγό.
Για σύγκριση, το Starlink της SpaceX είχε στα τέλη Αυγούστου 2026 πάνω από 11.000 δορυφόρους σε τροχιά. Το IRIS² δεν είναι megaconstellation και δεν επιχειρεί να κερδίσει τη μάχη των αριθμών. Είναι στρατηγικό εργαλείο, με στόχο η Ευρώπη να μην εξαρτάται από μη ευρωπαϊκούς παίκτες για τις πιο ευαίσθητες επικοινωνίες της.
Ποιος το χτίζει: τα συμβόλαια του 2026
Η υπογραφή του Αυγούστου άνοιξε τον δρόμο για τις μεγάλες βιομηχανικές παραγγελίες. Μοιράστηκαν ανάμεσα σε ιστορικούς ευρωπαϊκούς κατασκευαστές και έναν σχετικά νέο παίκτη:
- OHB (Γερμανία): συμβόλαιο σχεδόν 1 δισ. ευρώ από τη SES για τις 18 πλατφόρμες μεσαίας τροχιάς, που ανακοινώθηκε στις 31 Αυγούστου 2026. Κάθε δορυφόρος θα ζυγίζει περίπου 2,6 τόνους κατά την εκτόξευση, με ισχύ έως περίπου 15 κιλοβάτ.
- Airbus Defence and Space (Γαλλία): το πρώτο στρώμα χαμηλής τροχιάς, με τουλάχιστον 66 δορυφόρους για λογαριασμό της Eutelsat και παράδοση το 2029. Είναι ο «κυρίαρχος πυλώνας» του συστήματος, με στρατιωτικές συχνότητες στη ζώνη Ka, ενώ η αξία του συμβολαίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
- Aerospacelab (Βέλγιο): συμβόλαιο 2,4 δισ. ευρώ για τις υπόλοιπες 264 πλατφόρμες χαμηλής τροχιάς, με εκτοξεύσεις από το 2030.
- Thales Alenia Space (γαλλοϊταλική): τα κυβερνητικά τηλεπικοινωνιακά φορτία και για τους 330 δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, με ένα πρώτο σκέλος περίπου 500 εκατ. ευρώ.
Το πιο εντυπωσιακό όνομα της λίστας είναι η Aerospacelab. Ιδρύθηκε το 2018 και μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία πήρε τη μεγαλύτερη εντολή κατασκευής δορυφόρων του προγράμματος, στηριγμένη σε ένα νέο εργοστάσιο μαζικής παραγωγής. Είναι ένδειξη ότι η Ευρώπη ποντάρει πλέον και στο δικό της «new space», όχι μόνο στους παραδοσιακούς γίγαντες της αεροδιαστημικής.
Πόσο κοστίζει το IRIS²
Το κόστος μεγάλωσε μαζί με τον αστερισμό. Τον Δεκέμβριο του 2024 ο προϋπολογισμός υπολογιζόταν σε περίπου 10,6 δισ. ευρώ: 6,5 δισ. δημόσια χρήματα και πάνω από 4 δισ. από τον ιδιωτικό τομέα. Μετά τη συμφωνία του Αυγούστου 2026, η συνολική επένδυση ξεπερνά τα 15,6 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το SpaceNews και ανακοινώσεις της βιομηχανίας. Η κοινοπραξία SpaceRISE καλύπτει περίπου 4 δισ. από αυτά.
Τα επιπλέον χρήματα θα προέλθουν από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028 έως 2034 και από εθνικές συνεισφορές. Όπως αναφέρει η ESA (ανοίγει σε νέα καρτέλα), η Πολωνία έχει ήδη δεσμεύσει 656 εκατ. ευρώ και η Ουγγαρία 500 εκατ. Η Ισπανία έχει ανακοινώσει επενδύσεις από 1,6 έως 2 δισ. ευρώ, ενώ εξετάζονται και συνεισφορές άλλων κρατών.
Πότε θα είναι έτοιμο
Η Κομισιόν όχι μόνο δεν μετέθεσε το χρονοδιάγραμμα, αλλά το έφερε νωρίτερα. Οι πρώτες εκτοξεύσεις στοχεύουν πλέον στο 2029 και οι αρχικές υπηρεσίες αναμένονται το 2030. Ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος Andrius Kubilius έχει δεσμευτεί για μια πρώτη, απλοποιημένη εκδοχή του συστήματος έως το 2029 και για το πλήρες σύστημα λίγο αργότερα. Ο στόχος είναι να συμβαδίσει με την «αμυντική ετοιμότητα» που θέλει να πετύχει η ΕΕ έως το 2030.
Τα επόμενα βήματα είναι η οριστικοποίηση του λεπτομερούς σχεδιασμού, η κατασκευή των δορυφόρων και του ασφαλούς επίγειου τμήματος και η εξασφάλιση των εκτοξεύσεων. Η προμήθεια εκτοξεύσεων δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί και είναι ένα από τα ορόσημα που αξίζει να παρακολουθήσουμε.
Στο μεταξύ, η Ευρώπη δεν περιμένει με άδεια χέρια. Από τον Ιανουάριο του 2026 λειτουργεί το GOVSATCOM, το πρόγραμμα κυβερνητικών δορυφορικών επικοινωνιών της ΕΕ, που λειτουργεί ως γέφυρα προς το IRIS². Συγκεντρώνει χωρητικότητα από οκτώ δορυφόρους πέντε κρατών μελών, της Γαλλίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας και του Λουξεμβούργου. Τη διαθέτει σε όλα τα κράτη μέλη, ακόμη και σε όσα δεν έχουν δικούς τους δορυφόρους. Εκτός ΕΕ, η Νορβηγία και η Ισλανδία συμμετέχουν ήδη ως χώρες εταίροι.
Γιατί έχει σημασία για την Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει χιλιάδες νησιά, τεράστια θαλάσσια επικράτεια και εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Είναι από τις χώρες που χρειάζονται περισσότερο ένα σύστημα όπως το IRIS². Σκάφη του Λιμενικού, ακριτικά νησιά με περιορισμένη υποδομή, διαχείριση φυσικών καταστροφών όταν πέφτουν τα επίγεια δίκτυα: όλα ταιριάζουν ακριβώς στο προφίλ του.
Η χώρα όμως δεν είναι μόνο μελλοντικός χρήστης. Είναι ένα από τα πέντε κράτη που τροφοδοτούν το GOVSATCOM με δορυφορική χωρητικότητα, μέσω της Hellas Sat. Τον Μάρτιο του 2026 η Κύπρος έγινε η πρώτη χώρα που προμηθεύτηκε και χρησιμοποίησε επιχειρησιακά υπηρεσίες του GOVSATCOM. Αξιοποίησε ακριβώς ελληνική κυβερνητική χωρητικότητα της Hellas Sat, μεταξύ άλλων για την ασφάλεια στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ένωσης.
Ακόμη πιο σημαντικό, η Αθήνα έχει επιλεγεί ως μία από τις δύο μόνιμες εγκαταστάσεις του GOVSATCOM Hub, μαζί με την Κολωνία στη Γερμανία. Το Hub είναι ο κόμβος που συνδέει τους κυβερνητικούς χρήστες με τους δορυφόρους. Σύμφωνα με τον Οργανισμό της ΕΕ για το Διαστημικό Πρόγραμμα (EUSPA), θα είναι και η πύλη εισόδου για τις κυβερνητικές υπηρεσίες του IRIS². Με απλά λόγια, μέρος της υποδομής από την οποία θα περνά το ευρωπαϊκό δορυφορικό ίντερνετ για κυβερνητική χρήση θα βρίσκεται σε ελληνικό έδαφος.
Στις εθνικές χρηματοδοτικές δεσμεύσεις που έχουν ανακοινωθεί μέχρι στιγμής, η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται. Για τις επιλογές σύνδεσης που υπάρχουν ήδη σήμερα, έχουμε γράψει αναλυτικά για το δορυφορικό ίντερνετ στην Ελλάδα.
Το πραγματικό ερώτημα
Με τα συμβόλαια υπογεγραμμένα, το ερώτημα δεν είναι πια αν θα γίνει το IRIS², αλλά αν θα γίνει εγκαίρως και εντός προϋπολογισμού. Το κόστος ανέβηκε σχεδόν κατά 50% σε λιγότερο από δύο χρόνια. Η Ευρώπη έχει επίσης ιστορικό καθυστερήσεων σε μεγάλα διαστημικά έργα. Το Galileo αρχικά σχεδιαζόταν να λειτουργεί στα τέλη της δεκαετίας του 2000, όμως πρόσφερε τις πρώτες υπηρεσίες του μόλις τον Δεκέμβριο του 2016.
Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά σε σχέση με το 2025. Τότε η Ευρώπη είχε ένα φιλόδοξο σχέδιο και ένα ανοιχτό ερώτημα. Σήμερα έχει εργοστάσια που ετοιμάζονται, κράτη που βάζουν επιπλέον χρήματα και μια ενδιάμεση λύση που ήδη λειτουργεί. Αν οι πρώτοι δορυφόροι φτάσουν σε τροχιά το 2029, όπως υπόσχονται οι Βρυξέλλες, το IRIS² μπορεί να γίνει για τις επικοινωνίες ό,τι είναι το Galileo για την πλοήγηση. Θα είναι μια υποδομή που κανείς δεν σκέφτεται καθημερινά, αλλά χωρίς την οποία η Ευρώπη θα ήταν πολύ πιο ευάλωτη. 🛰️
Συχνές ερωτήσεις για το IRIS²
Τι είναι το IRIS²;
Το IRIS² είναι ο ευρωπαϊκός αστερισμός δορυφόρων για ασφαλείς επικοινωνίες και δορυφορικό ίντερνετ, το τρίτο εμβληματικό διαστημικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το Galileo και το Copernicus. Το όνομα προέρχεται από τα αρχικά του «Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέγραψε τη 12ετή σύμβαση παραχώρησης με την κοινοπραξία SpaceRISE (SES, Eutelsat, Hispasat) στις 16 Δεκεμβρίου 2024. Κύρια αποστολή του είναι οι κρυπτογραφημένες επικοινωνίες για κυβερνήσεις, ένοπλες δυνάμεις και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, με παράλληλη εμπορική χρήση.
Πόσους δορυφόρους θα έχει το IRIS²;
Το IRIS² θα έχει 348 δορυφόρους, σύμφωνα με τη συμφωνία υλοποίησης που υπέγραψαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE στις 7 Αυγούστου 2026. Από αυτούς, οι 330 θα βρίσκονται σε χαμηλή τροχιά και οι 18 σε μεσαία τροχιά. Ο αρχικός σχεδιασμός του 2024 προέβλεπε περίπου 290 δορυφόρους, όμως η Κομισιόν πρόσθεσε ένα στρώμα 66 δορυφόρων χαμηλής τροχιάς για άμυνα, ασφάλεια και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Για σύγκριση, το Starlink της SpaceX είχε πάνω από 11.000 δορυφόρους σε τροχιά τον Αύγουστο του 2026.
Πότε θα λειτουργήσει το IRIS²;
Οι πρώτες εκτοξεύσεις δορυφόρων του IRIS² προγραμματίζονται για το 2029 και οι αρχικές υπηρεσίες αναμένονται το 2030. Η Airbus Defence and Space θα παραδώσει το πρώτο στρώμα, τουλάχιστον 66 δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, το 2029. Οι 264 δορυφόροι της βελγικής Aerospacelab θα εκτοξεύονται από το 2030. Ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος Andrius Kubilius έχει δεσμευτεί για μια πρώτη, απλοποιημένη εκδοχή του συστήματος έως το 2029, ενώ μέχρι τότε οι κυβερνήσεις της ΕΕ χρησιμοποιούν το πρόγραμμα GOVSATCOM, που λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2026.
Μπορεί το IRIS² να αντικαταστήσει το Starlink για τους απλούς χρήστες;
Όχι άμεσα, γιατί το IRIS² σχεδιάστηκε κυρίως για ασφαλείς κυβερνητικές και αμυντικές επικοινωνίες και όχι ως καταναλωτικό δίκτυο μαζικής κλίμακας όπως το Starlink. Οι εταιρείες της κοινοπραξίας SpaceRISE (SES, Eutelsat, Hispasat) θα μπορούν να διαθέτουν εμπορικά μέρος της χωρητικότητας σε επιχειρήσεις και πολίτες, κάτι που μπορεί να βοηθήσει στην κάλυψη απομακρυσμένων περιοχών. Με 348 δορυφόρους έναντι περισσότερων από 11.000 του Starlink το 2026, το IRIS² δεν ανταγωνίζεται σε μέγεθος αλλά σε ασφάλεια και ευρωπαϊκό έλεγχο. Οι εμπορικές υπηρεσίες και οι τιμές του δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Τι ρόλο έχει η Ελλάδα στο IRIS²;
Η Ελλάδα φιλοξενεί στην Αθήνα μία από τις δύο μόνιμες εγκαταστάσεις του GOVSATCOM Hub της ΕΕ, μαζί με την Κολωνία. Σύμφωνα με τον Οργανισμό της ΕΕ για το Διαστημικό Πρόγραμμα (EUSPA), το Hub θα είναι η πύλη εισόδου για τις κυβερνητικές υπηρεσίες του IRIS². Επιπλέον, η Ελλάδα είναι ένα από τα πέντε κράτη μέλη που διαθέτουν δορυφορική χωρητικότητα στο GOVSATCOM, μέσω της Hellas Sat. Τον Μάρτιο του 2026 η Κύπρος χρησιμοποίησε ελληνική κυβερνητική χωρητικότητα της Hellas Sat στην πρώτη επιχειρησιακή αξιοποίηση του GOVSATCOM.
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
