NASA vs Roscosmos: δύο διαστημικές δυνάμεις, δύο διαφορετικές μοίρες
Σε αυτό το άρθρο8 ενότητες
Υπήρξε μια εποχή που η ερώτηση «NASA ή Ρώσοι;» ήταν η πιο σφοδρή ερώτηση στον κόσμο της επιστήμης. Στη δεκαετία του ’60, δύο υπερδυνάμεις έριχναν ανθρώπους και μηχανές στο διάστημα με ρυθμό που κανείς δεν τολμούσε να προβλέψει. Η κούρσα στη Σελήνη, οι πρώτες διαστημικές βόλτες, οι πρώτοι δορυφόροι. Η ισορροπία αυτής της αντιπαράθεσης σχημάτισε ολόκληρη τη σύγχρονη ιστορία της εξερεύνησης. Σήμερα, οι δύο οργανισμοί εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά βρίσκονται σε πολύ διαφορετικές τροχιές.
Κοινή αφετηρία, διαφορετική πορεία
Και οι δύο οργανισμοί γεννήθηκαν από τον ίδιο φόβο: μήπως ο αντίπαλος κυριαρχήσει στο διάστημα και αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα. Η NASA ιδρύθηκε το 1958, ένα χρόνο μετά τον Sputnik, ως απάντηση στο σοκ που προκάλεσε η σοβιετική πρωτιά. Η Roscosmos, ως κληρονόμος του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος, υπάρχει ουσιαστικά από τη δεκαετία του ’50 και επίσημα από το 1992.
Τα επιτεύγματα και των δύο στα πρώτα χρόνια είναι εντυπωσιακά. Ο πρώτος δορυφόρος, η πρώτη ανθρώπινη πτήση, ο πρώτος διαστημικός σταθμός, ανήκουν στους Σοβιετικούς. Ο πρώτος άνθρωπος στη Σελήνη, το πρώτο διαστημικό τηλεσκόπιο σε τροχιά, τα πρώτα διαστημόπλοια που έφτασαν στα εξώτερα όρια του ηλιακού συστήματος, ανήκουν στη NASA. Για δεκαετίες, οι δύο οργανισμοί έτρεχαν παράλληλα.
Η κατάσταση σήμερα: προϋπολογισμοί και δυναμικό
Ο προϋπολογισμός της NASA για το οικονομικό έτος 2026 ανέρχεται σε 24,4 δισεκατομμύρια δολάρια, αντιπροσωπεύοντας το 0,35% των συνολικών δαπανών των ΗΠΑ. Αυτό είναι ένα μεγάλο νούμερο από μόνο του, αν και αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από ένα τρίτο τοις εκατό του αμερικανικού κρατικού προϋπολογισμού. Το ποσό αυτό χρηματοδοτεί ανθρώπινες αποστολές, επιστημονικά διαστημόπλοια, επίγειες εγκαταστάσεις, ερευνητικά προγράμματα και αεροναυτική.
Για τη Roscosmos, η εικόνα είναι διαφορετική και λιγότερο διαφανής. Η Roscosmos έχει αναφέρει οικονομικές ζημιές 180 δισεκατομμυρίων ρουβλίων, ή περίπου 2,1 δισεκατομμύρια δολάρια, λόγω ακυρωμένων συμβολαίων από δυτικούς πελάτες μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Το 2025 η Ρωσία πραγματοποίησε μόλις 17 τροχιακές εκτοξεύσεις, όσες και το 2024, τις λιγότερες από το 1961 αν εξαιρεθεί η χρονιά της πανδημίας. Ο Dmitry Bakanov, διευθυντής της Roscosmos από τον Φεβρουάριο του 2025, ανακοίνωσε στόχο 20 εκτοξεύσεων για το 2025, αριθμός που για τη NASA και την SpaceX μαζί θα αντιστοιχούσε σε περίπου έξι εβδομάδες.
Τι πετυχαίνει η κάθε μία σήμερα
Η NASA λειτουργεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα. Το Artemis II πέταξε τον Απρίλιο του 2026 αστροναύτες γύρω από τη Σελήνη για πρώτη φορά μετά από πάνω από 50 χρόνια. Διαχειρίζεται το James Webb Space Telescope, το Perseverance στον Άρη, το Voyager που βρίσκεται ακόμα στο διαστρικό χώρο μετά από δεκαετίες. Συνεργάζεται με ιδιωτικές εταιρείες όπως η SpaceX και η Blue Origin σε μια εντελώς νέα δυναμική που ξαναορίζει τη διαστημική βιομηχανία.
Η Roscosmos εξακολουθεί να συμμετέχει στον ISS, στέλνει Soyuz και Progress με αξιοπιστία που έχει αποδειχθεί σε δεκαετίες λειτουργίας. Σχεδιάζει το Luna 26 για εκτόξευση το 2028 και το Luna 27 για το 2029-2030. Αλλά η Luna 25, η πρώτη σεληνιακή αποστολή μετά από δεκαετίες, συνετρίβη στην επιφάνεια της Σελήνης τον Αύγουστο του 2023 λόγω ανωμαλίας στον ελιγμό τροχιάς.
Η σχέση τους: από ανταγωνισμό σε συνεργασία και πίσω
Το πιο ενδιαφέρον κεφάλαιο στη σχέση NASA-Roscosmos δεν είναι ο ανταγωνισμός αλλά η συνεργασία. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι δύο χώρες δούλεψαν μαζί για να χτίσουν τον ISS, να μοιραστούν θέσεις σε Soyuz και Shuttle, να ανταλλάξουν αστροναύτες. Ήταν ένα από τα πιο παράδοξα και όμορφα παραδείγματα ότι η επιστήμη μπορεί να λειτουργεί πέρα από την πολιτική.
Πριν από το 2022, η Ρωσία σχεδίαζε να συνεχίσει τις επανδρωμένες πτήσεις μαζί με τους εταίρους της στον ISS. Το βασικό ενδιαφέρον ήταν η συμμετοχή στο αμερικανικό σεληνιακό πρόγραμμα και ειδικά στον Gateway. Ωστόσο, η Roscosmos αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις αμερικανικές τεχνικές απαιτήσεις και αποκλείστηκε από το έργο. Η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 έκλεισε οριστικά αυτή την πόρτα. Ο ISS παραμένει σε λειτουργία, αλλά η ατμόσφαιρα είναι διαφορετική, και η συνεργασία έχει ανώτατο όριο.
Οι δύο κρίσεις που ταλανίζουν κάθε μία
Ειρωνεία της ιστορίας: και οι δύο οργανισμοί αντιμετωπίζουν τώρα σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, αν και για διαφορετικούς λόγους.
Η Roscosmos ζει με τις συνέπειες της γεωπολιτικής απομόνωσης. Η εισβολή στην Ουκρανία κόστισε στη Roscosmos το 90% των συμβολαίων εκτόξευσης. Η εταιρεία που κάποτε εκτόξευε δορυφόρους για όλο τον κόσμο, από επικοινωνιακούς έως επιστημονικούς, έχει χάσει τους πελάτες της. Σήμερα συνεργάζεται με μη-δυτικούς εταίρους, εκτοξεύοντας ιρανικούς δορυφόρους.
Η NASA αντιμετωπίζει πολιτική αβεβαιότητα. Για το FY2027, ο Λευκός Οίκος πρότεινε μείωση 23% στον συνολικό προϋπολογισμό, με μείωση 47% στο Science Mission Directorate. Το προτεινόμενο FY2026 budget θα ακύρωνε 19 ενεργές αποστολές επιστήμης που αντιπροσωπεύουν συνολική επένδυση άνω των 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων και χρόνια εργασίας. Το Κογκρέσο απέρριψε τις περικοπές για το 2026, αλλά η πίεση συνεχίζεται.
Η μεγάλη διαφορά: ιδιωτικός τομέας
Το πιο ουσιαστικό σημείο σύγκρισης σήμερα δεν είναι τεχνικό, είναι δομικό. Η NASA έχει αγκαλιάσει την ιδιωτική διαστημική βιομηχανία με τρόπο που η Roscosmos δεν μπορεί ή δεν θέλει να κάνει. Η SpaceX κάνει αυτό που η Roscosmos έκανε για χρόνια ως μονοπωλιακός πάροχος, δηλαδή φτηνές, αξιόπιστες εκτοξεύσεις, αλλά με κλάσμα του κόστους και με δεκαπλάσια συχνότητα.
Αυτό αλλάζει τον υπολογισμό. Η NASA δεν αγωνίζεται μόνη της, έχει εταίρους που επενδύουν δικά τους κεφάλαια. Η Roscosmos είναι ουσιαστικά μόνη, με έναν κρατικό προϋπολογισμό που συναγωνίζεται με τις αμυντικές ανάγκες μιας χώρας σε πόλεμο.
Πού πηγαίνει η κάθε μία
Η NASA κοιτά τη Σελήνη για τα επόμενα χρόνια και τον Άρη για τις επόμενες δεκαετίες. Το Artemis πάει μπροστά, ακόμα και με τις καθυστερήσεις και τις αλλαγές. Το James Webb συνεχίζει να παράγει επιστήμη που δεν φανταζόμαστε.
Η Roscosmos κοιτά επίσης τη Σελήνη, σε συνεργασία με την Κίνα για έναν Διεθνή Σεληνιακό Σταθμό Έρευνας. Σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει τις μονάδες του ρωσικού τμήματος του ISS μετά το 2030 ως βάση για τον Ρωσικό Τροχιακό Σταθμό. Είναι σχέδια, αλλά τα σχέδια της Roscosmos έχουν ιστορία καθυστερήσεων που μετράται σε δεκαετίες.
Ο ανταγωνισμός δεν έχει τελειώσει. Απλώς έχει αλλάξει χαρακτήρα. Η NASA δεν ανταγωνίζεται πλέον κυρίως τη Roscosmos. Ανταγωνίζεται την Κίνα. Και η Roscosmos δεν ανταγωνίζεται πλέον κυρίως τη NASA. Ανταγωνίζεται την ίδια της τη σκιά. 🚀
Συχνές ερωτήσεις για τη NASA και τη Roscosmos
Πόσα χρήματα διαθέτει η NASA σε σύγκριση με τη Roscosmos;
Ο προϋπολογισμός της NASA για το οικονομικό έτος 2026, όπως τον ενέκρινε το Κογκρέσο των ΗΠΑ, είναι περίπου 24,4 δισεκατομμύρια δολάρια, περίπου το 0,35% των ομοσπονδιακών δαπανών. Για το οικονομικό έτος 2027 ο Λευκός Οίκος πρότεινε 18,8 δισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή περικοπή 23%, με μείωση σχεδόν κατά το ήμισυ στα επιστημονικά προγράμματα. Τα οικονομικά της Roscosmos είναι πολύ λιγότερο διαφανή. Η ρωσική υπηρεσία έχει αναφέρει ζημιές περίπου 180 δισεκατομμυρίων ρουβλίων, περίπου 2,1 δισεκατομμύρια δολάρια, από συμβόλαια δυτικών πελατών που ακυρώθηκαν μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Συνεργάζονται ακόμη η NASA και η Roscosmos;
Ναι, η NASA και η Roscosmos συνεργάζονται ακόμη, αλλά κυρίως στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS), όπου τα ρωσικά Soyuz και Progress παραμένουν βασικό κομμάτι της λειτουργίας του. Η συνεργασία κορυφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, με την κοινή κατασκευή του ISS και την ανταλλαγή θέσεων σε Soyuz και Space Shuttle. Η Ρωσία δεν εντάχθηκε στο σεληνιακό πρόγραμμα Artemis και μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 η σχέση περιορίστηκε σημαντικά. Η NASA σχεδιάζει να αποσύρει τον ISS γύρω στο 2030.
Πόσες εκτοξεύσεις κάνει η Ρωσία σε σύγκριση με τις ΗΠΑ;
Η Ρωσία πραγματοποίησε 17 τροχιακές εκτοξεύσεις το 2025, όσες και το 2024, από τα χαμηλότερα επίπεδά της από τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Την ίδια χρονιά οι ΗΠΑ ξεπέρασαν τις 180 τροχιακές εκτοξεύσεις, με τη SpaceX να πραγματοποιεί μόνη της 165 πτήσεις Falcon 9. Η πτώση της Ρωσίας οφείλεται κυρίως στην απώλεια των δυτικών πελατών μετά το 2022. Η Roscosmos πλέον εκτοξεύει κυρίως κρατικά φορτία και δορυφόρους χωρών όπως το Ιράν.
Ποια είναι τα σχέδια της Roscosmos για τη Σελήνη;
Η Roscosmos σχεδιάζει να επιστρέψει στη Σελήνη με το τροχιακό σκάφος Luna 26, που τοποθετείται χρονικά γύρω στο 2028. Η προηγούμενη προσπάθεια, η Luna 25, συνετρίβη στη σεληνιακή επιφάνεια τον Αύγουστο του 2023 μετά από ανωμαλία σε ελιγμό τροχιάς. Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα η Ρωσία συνεργάζεται με την Κίνα για τον Διεθνή Σεληνιακό Σταθμό Έρευνας (ILRS). Τα ρωσικά σεληνιακά χρονοδιαγράμματα έχουν μετατεθεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια.
Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίστηκε σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές. Η τελική επιμέλεια και ο έλεγχος έγιναν από την ομάδα του Infinite Odyssey πριν τη δημοσίευση. Για περισσότερες διαστημικές ειδήσεις στα ελληνικά, μείνετε συντονισμένοι.
